Image credit-news18
অসমৰ গৌৰৱ: কটন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দ্বাৰা ভাৰতৰ প্ৰথম থলুৱা AD-BNCT কেন্সাৰ থেৰাপী প্ৰযুক্তিৰ বিকাশ!
চমুকৈ: গুৱাহাটীৰ কটন বিশ্ববিদ্যালয়ে কেন্সাৰ চিকিৎসাৰ ক্ষেত্ৰত এক ঐতিহাসিক সাফল্য অৰ্জন কৰিছে! তেওঁলোকে সম্পূৰ্ণৰূপে থলুৱাভাৱে Accelerator-Driven Boron Neutron Capture Therapy (AD-BNCT) প্ৰযুক্তিৰ বিকাশ ঘটাইছে, যি আগ্ৰাসী আৰু ৰেডিঅ'-প্ৰতিৰোধী টিউমাৰৰ চিকিৎসাৰ বাবে এক অত্যন্ত নিখুঁত আৰু কম খৰচী বিকল্প হিচাপে চিহ্নিত হৈছে। এই 'মেক ইন ইণ্ডিয়া' প্ৰচেষ্টাই ভাৰতক উন্নত কেন্সাৰ চিকিৎসাৰ ক্ষেত্ৰত বিশ্বমানৰ শাৰীলৈ লৈ যাব।
গুৱাহাটী: আজি দেশৰ বাবে এক গৌৰৱৰ দিন। অসমৰ ঐতিহ্যমণ্ডিত কটন বিশ্ববিদ্যালয়ে (Cotton University) ভাৰতৰ চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত এক নতুন দিগন্তৰ সূচনা কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়ে দেশৰ প্ৰথম থলুৱা Accelerator-Driven Boron Neutron Capture Therapy (AD-BNCT) কেন্সাৰ চিকিৎসা প্ৰযুক্তি সফলতাৰে বিকশিত কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰিছে।
এই অত্যাধুনিক প্ৰযুক্তিটোৱে বিশেষকৈ আগ্ৰাসী (aggressive) আৰু ৰেডিঅ'-প্ৰতিৰোধী (radio-resistant) টিউমাৰসমূহৰ চিকিৎসাৰ ফলাফল বহু পৰিমাণে উন্নত কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে।
কটন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ Particle Accelerator Centre – North East (CUPAC-NE) এ এই ঐতিহাসিক কামটো কৰি দেখুৱালে। CUPAC-NE এ সম্পূৰ্ণৰূপে নিজা প্ৰচেষ্টাৰে (in-house) BNCT-ৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় Beam Shaping Assembly (BSA) ডিজাইন আৰু নিৰ্মাণ কৰি উলিয়াইছে।
এই BSA নিৰ্মাণ কৰাটো এটা ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান আছিল। কাৰণ এই প্ৰযুক্তিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় বিশেষ সামগ্ৰীৰ অভাৱ আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় Intellectual Property Rights (IPR) ৰ কঠোৰ নিষেধাজ্ঞাসমূহ অতিক্ৰম কৰি এই কাম কৰা হৈছে। এই সফলতাই 'মেক ইন ইণ্ডিয়া' (Make in India) পদক্ষেপৰ অধীনত ভাৰতৰ উন্নত কেন্সাৰ-চিকিৎসাৰ সামৰ্থ্যৰ ক্ষেত্ৰত এক বৃহৎ মাইলৰ খুঁটি স্থাপন কৰিলে।
এই গুৰুত্বপূৰ্ণ গৱেষণাটো ২০২১ চনৰ ১২ নৱেম্বৰত বিশ্বৰ অন্যতম স্বীকৃত গৱেষণা পত্ৰিকা "Nuclear Instruments and Methods in Physics Research, B" ত প্ৰকাশিত হৈছিল। গৱেষণাৰ শিৰোনাম আছিল: “Design and optimisation of a neutron beam shaping assembly for AD-BNCT applications (D3) at Cotton University by CUPAC-NE collaboration.”
এই পথ প্ৰদৰ্শক কামটো কৰিছিল ষ্টেট কেন্সাৰ ইনষ্টিটিউট, GMCH-ৰ গৱেষক ডিম্পল শইকীয়াই। তেওঁক তত্বাৱধান কৰিছিল কটন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক জে. জে. দাসে। এই প্ৰচেষ্টাত UGC-DAE, BARC, IUAC, NEHU, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়, তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়, বড়োলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়কে ধৰি বহুকেইটা ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠানে সহযোগিতা আগবঢ়াইছে।
অধ্যাপক জে. জে. দাসে এই আৱিষ্কাৰৰ তাৎপৰ্য ব্যাখ্যা কৰি কয় যে ভাৰতৰ বৰ্তমানৰ আটাইতকৈ উন্নত ৰেডিয়েশ্যন চিকিৎসা হৈছে প্ৰটন থেৰাপী (Proton Therapy), যি উচ্চ নিৰ্ভুলতাৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ অংগৰ ওচৰৰ টিউমাৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
কিন্তু, AD-BNCT এ ইয়াতকৈও অধিক উন্নত সুবিধা আগবঢ়ায়:
CUPAC-NE-এ কেন্সাৰ চিকিৎসা আৰু আন বৈজ্ঞানিক ক্ষেত্ৰত গৱেষণাৰ বাবে ৫ মেগাভল্ট Van de Graaff পদ্ধতিৰে সজ্জিত এক অত্যাধুনিক ত্বৰক সুবিধাও স্থাপন কৰি আছে। এই প্ৰকল্পটো ভাৰতৰ Mega Science Vision 2035 ৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ।
আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অংশীদাৰসকলেও ইয়াত আগ্ৰহ দেখুৱাইছে, যাৰ ভিতৰত ৰাছিয়াৰ নোভোচিবিৰ্ষ্ক অঞ্চলৰ চৰকাৰো আছে। ইয়াৰ উপৰিও, কটন বিশ্ববিদ্যালয়ে এই চিকিৎসাৰ ক্লিনিকেল প্ৰয়োগ আগবঢ়াই নিয়াৰ বাবে ডঃ বি বৰুৱা কেন্সাৰ প্ৰতিষ্ঠান (Dr B Barooah Cancer Institute) ৰ সৈতে এক বুজাবুজিৰ চুক্তি (MoU) স্বাক্ষৰ কৰিছে।
এই থলুৱা BSA-ৰ সফল বিকাশৰ জৰিয়তে কটন বিশ্ববিদ্যালয়ে ভাৰতৰ উন্নত চিকিৎসা সেৱাৰ ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী ভেঁটি স্থাপন কৰিলে, যাৰ ফলত অতি সোনকালে দেশৰ সাধাৰণ মানুহে বিশ্বমানৰ কেন্সাৰ চিকিৎসা কম খৰচতে লাভ কৰিব পাৰিব।
কটন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ AD-BNCT ৰ উপৰিও, ভাৰতে "মেক ইন ইণ্ডিয়া" আৰু দেশীয় গৱেষণাৰ জৰিয়তে কেন্সাৰ চিকিৎসাৰ বহুকেইটা অত্যাধুনিক ক্ষেত্ৰত আগবাঢ়িছে:
CAR T-cell থেৰাপী হৈছে কেন্সাৰ চিকিৎসাৰ এক অত্যাধুনিক পদ্ধতি। এই পদ্ধতিটোৱে ঔষধ আৰু ৰেডিয়েশ্যনৰ দৰে পৰম্পৰাগত চিকিৎসাত বিফল হোৱা জটিল আৰু আগ্ৰাসী ৰক্ত কেন্সাৰ (Blood Cancer) যেনে লিউকেমিয়া (Leukemia) আৰু লিম্ফোমা (Lymphoma) ৰোগীৰ বাবে আশাৰ নতুন ৰেঙণি কঢ়িয়াই আনিছে।
কাৰ্ট-টি থেৰাপী আচলতে এক প্ৰকাৰৰ ইমিউনোথেৰাপী (Immunotherapy) বা কোষ-ভিত্তিক চিকিৎসা (Cell-based Therapy)। এই পদ্ধতিত ৰোগীৰ নিজৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতাক (Immune System) শক্তিশালী কৰি কেন্সাৰ কোষবোৰক ধ্বংস কৰিবলৈ সক্ষম কৰি তোলা হয়।
কাম কৰাৰ পদ্ধতি (The Process)
এই চিকিৎসাটো কেইবাটাও জটিল স্তৰত সম্পন্ন হয়:
বিশ্বত কাৰ্ট-টি থেৰাপী বহু বছৰ আগতে আৰম্ভ হ'লেও ইয়াৰ খৰচ প্ৰায় ৩-৪ কোটি টকা আছিল, যি ভাৰতীয়ৰ বাবে সহজলভ্য নাছিল। কিন্তু ভাৰতে এই ক্ষেত্ৰত এক বৃহৎ পদক্ষেপ লৈছে:
মুঠৰ ওপৰত, কাৰ্ট-টি থেৰাপীয়ে ভাৰতত কেন্সাৰ চিকিৎসাৰ ভৱিষ্যত সলনি কৰি দিছে, বিশেষকৈ ৰক্ত কেন্সাৰৰ ক্ষেত্ৰত। থলুৱাভাৱে NexCAR19 বিকশিত হোৱাৰ ফলত এই ব্যয়বহুল চিকিৎসা এতিয়া দেশৰ হাজাৰ হাজাৰ ৰোগীৰ বাবে সুলভ হৈ পৰিব।
ভাৰতৰ স্বাস্থ্যসেৱাত অন্যান্য উল্লেখযোগ্য 'মেক ইন ইণ্ডিয়া' পদক্ষেপসমূহ
AD-BNCT আৰু CAR T-cell থেৰাপীৰ উপৰিও, ভাৰতে নিজা প্ৰচেষ্টাত বিকশিত কৰা বা উৎপাদিত কৰা বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ চিকিৎসা সঁজুলি আৰু প্ৰযুক্তি আছে, যাৰ উদ্দেশ্য হৈছে স্বাস্থ্যসেৱা সুলভ আৰু সহজলভ্য কৰা।
কোভিড-১৯ মহামাৰীৰ সময়ত, ভাৰতে বিদেশী আমদানিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰিবলৈ দ্ৰুতগতিত চিকিৎসা সঁজুলিৰ দেশীয় উৎপাদন বৃদ্ধি কৰিছিল।
ভেণ্টিলেটৰ (Ventilators): পূৰ্বে ভেণ্টিলেটৰৰ বাবে বিদেশৰ ওপৰত বহু পৰিমাণে নিৰ্ভৰ কৰিব লগা হৈছিল। কিন্তু মহামাৰীৰ সময়ত, DRDO (Defence Research and Development Organisation) আৰু ব্যক্তিগত খণ্ডৰ কোম্পানীবোৰে থলুৱা ডিজাইনৰ ওপৰত আধাৰিত কৰি কম খৰচৰ আৰু উচ্চ গুণগত মানৰ ভেণ্টিলেটৰ উৎপাদন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ ফলত দেশৰ স্বাস্থ্য আন্তঃগাঁথনি যথেষ্ট শক্তিশালী হৈ উঠিল।
স্বদেশী ব্ৰেষ্ট কেন্সাৰ স্কেনাৰ (Indigenous Breast Cancer Scanner): চেন্নাইৰ Tata Memorial Centre (TMC) এ ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অফ চাইন্স (IISc), বাংগালুৰুৰ সৈতে মিলি ব্ৰেষ্ট কেন্সাৰ চিনাক্তকৰণৰ বাবে এক কম খৰচী, কম বিকিৰণ (low-radiation) যুক্ত সঁজুলি বিকশিত কৰিছে। এই সঁজুলি বিশেষকৈ গ্ৰাম্য আৰু দুৰ্গম অঞ্চলৰ মহিলাৰ বাবে উপযোগী, য'ত মেমোগ্ৰাফী সঁজুলি সহজলভ্য নহয়।
এই পদক্ষেপবোৰে কেৱল ৰোগীৰ চিকিৎসাৰ খৰচ কমোৱাই নহয়, লগতে স্বাস্থ্য সেৱাৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতৰ ৰণনৈতিক স্বাধীনতা (strategic independence) আৰু নিৰ্ভৰশীলতা (self-reliance) নিশ্চিত কৰিছে।
ভাৰতে বহু দশক ধৰি বিশ্বৰ স্বাস্থ্যৰ ক্ষেত্ৰত এক কেন্দ্ৰীয় ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। ভাৰতীয় কোম্পানীবোৰৰ উৎপাদন ক্ষমতা, কম খৰচত ভেকচিন বিকশিত কৰাৰ দক্ষতা আৰু গুণগত মান বজাই ৰখাৰ বাবে ভাৰতক বিশ্বজুৰি "বিশ্বৰ ঔষধালয়" (Pharmacy of the World) বুলি জনা যায়।
কোভিড-১৯ মহামাৰীৰ সময়ত ভাৰতৰ 'মেক ইন ইণ্ডিয়া' ভেকচিন ক্ষমতা বিশ্বৰ বাবে এক শক্তিশালী ভেঁটি হৈ পৰিছিল:
ভাৰতত কেৱল কোভিড-১৯ ভেকচিনৰ ওপৰত কাম কৰা হোৱা নাই:
ৰুবেলা আৰু হামৰ ভেকচিন: UNICEF আৰু GAVI ৰ দৰে সংস্থাসমূহে বিশ্বব্যাপী টীকাকৰণ কাৰ্যসূচীৰ বাবে ভাৰতীয় উৎপাদকসকলৰ ওপৰত বহু পৰিমাণে নিৰ্ভৰ কৰে।
পোলিঅ'ৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ: ভাৰতৰ বিশাল পোলিঅ' ভেকচিন উৎপাদনে দেশক পোলিঅ'মুক্ত কৰাত সহায় কৰাৰ লগতে বিশ্বৰ আন বহু ৰাষ্ট্ৰকো সহায় কৰিছে।
নতুন প্ৰযুক্তি: ভাৰতৰ বহুতো কোম্পানীয়ে এতিয়া mRNA ভেকচিন আৰু অন্যান্য উন্নত ভেকচিন প্লেটফৰ্মৰ বিকাশৰ ওপৰত মনোনিৱেশ কৰিছে, যিয়ে ভৱিষ্যতৰ মহামাৰীৰ বাবে প্ৰস্তুতি বৃদ্ধি কৰিব।
ভেকচিন উৎপাদনৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতৰ এই শক্তিশালী স্থিতিয়ে কেৱল দেশৰ জনসাধাৰণকেই নহয়, বৰঞ্চ বিশ্বৰ দৰিদ্ৰ আৰু উন্নয়নশীল দেশসমূহৰ কোটি কোটি লোকৰ জীৱন ৰক্ষাত সহায় কৰিছে।
কীৱৰ্ডছ:CottonUniversityADBNCT,MakeInIndiaCancerTherapy,IndigenousCancerTreatmentAssam
কটন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ যুগান্তকাৰী সফলতা: দেশে লাভ কৰিলে প্ৰথমটো থলুৱা AD-BNCT কেন্সাৰ চিকিৎসা প্ৰযুক্তি, আশাৰ নতুন ৰেঙণি
কটন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ যুগান্তকাৰী সফলতা
গুৱাহাটী: আজি দেশৰ বাবে এক গৌৰৱৰ দিন। অসমৰ ঐতিহ্যমণ্ডিত কটন বিশ্ববিদ্যালয়ে (Cotton University) ভাৰতৰ চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত এক নতুন দিগন্তৰ সূচনা কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়ে দেশৰ প্ৰথম থলুৱা Accelerator-Driven Boron Neutron Capture Therapy (AD-BNCT) কেন্সাৰ চিকিৎসা প্ৰযুক্তি সফলতাৰে বিকশিত কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰিছে।
এই অত্যাধুনিক প্ৰযুক্তিটোৱে বিশেষকৈ আগ্ৰাসী (aggressive) আৰু ৰেডিঅ'-প্ৰতিৰোধী (radio-resistant) টিউমাৰসমূহৰ চিকিৎসাৰ ফলাফল বহু পৰিমাণে উন্নত কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে।
কেনেকৈ এই সফলতা লাভ কৰিলে?
কটন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ Particle Accelerator Centre – North East (CUPAC-NE) এ এই ঐতিহাসিক কামটো কৰি দেখুৱালে। CUPAC-NE এ সম্পূৰ্ণৰূপে নিজা প্ৰচেষ্টাৰে (in-house) BNCT-ৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় Beam Shaping Assembly (BSA) ডিজাইন আৰু নিৰ্মাণ কৰি উলিয়াইছে।
এই BSA নিৰ্মাণ কৰাটো এটা ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান আছিল। কাৰণ এই প্ৰযুক্তিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় বিশেষ সামগ্ৰীৰ অভাৱ আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় Intellectual Property Rights (IPR) ৰ কঠোৰ নিষেধাজ্ঞাসমূহ অতিক্ৰম কৰি এই কাম কৰা হৈছে। এই সফলতাই 'মেক ইন ইণ্ডিয়া' (Make in India) পদক্ষেপৰ অধীনত ভাৰতৰ উন্নত কেন্সাৰ-চিকিৎসাৰ সামৰ্থ্যৰ ক্ষেত্ৰত এক বৃহৎ মাইলৰ খুঁটি স্থাপন কৰিলে।
এই গুৰুত্বপূৰ্ণ গৱেষণাটো ২০২১ চনৰ ১২ নৱেম্বৰত বিশ্বৰ অন্যতম স্বীকৃত গৱেষণা পত্ৰিকা "Nuclear Instruments and Methods in Physics Research, B" ত প্ৰকাশিত হৈছিল। গৱেষণাৰ শিৰোনাম আছিল: “Design and optimisation of a neutron beam shaping assembly for AD-BNCT applications (D3) at Cotton University by CUPAC-NE collaboration.”
এই পথ প্ৰদৰ্শক কামটো কৰিছিল ষ্টেট কেন্সাৰ ইনষ্টিটিউট, GMCH-ৰ গৱেষক ডিম্পল শইকীয়াই। তেওঁক তত্বাৱধান কৰিছিল কটন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক জে. জে. দাসে। এই প্ৰচেষ্টাত UGC-DAE, BARC, IUAC, NEHU, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়, তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়, বড়োলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়কে ধৰি বহুকেইটা ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠানে সহযোগিতা আগবঢ়াইছে।
AD-BNCT কিয় বিশেষ?
অধ্যাপক জে. জে. দাসে এই আৱিষ্কাৰৰ তাৎপৰ্য ব্যাখ্যা কৰি কয় যে ভাৰতৰ বৰ্তমানৰ আটাইতকৈ উন্নত ৰেডিয়েশ্যন চিকিৎসা হৈছে প্ৰটন থেৰাপী (Proton Therapy), যি উচ্চ নিৰ্ভুলতাৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ অংগৰ ওচৰৰ টিউমাৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
কিন্তু, AD-BNCT এ ইয়াতকৈও অধিক উন্নত সুবিধা আগবঢ়ায়:
- অ-আক্ৰমণকাৰী (Non-invasive): কোনো অস্ত্ৰোপচাৰৰ প্ৰয়োজন নাই।
- অতি নিৰ্বাচিত পদ্ধতি (Highly Selective Approach): এই পদ্ধতিত বৰণ যৌগ আৰু নিউট্ৰণ বীম ব্যৱহাৰ কৰি কেৱল কেন্সাৰ কোষবোৰহে ধ্বংস কৰা হয়, যাৰ ফলত ওচৰৰ সুস্থ কলাসমূহত কোনো ক্ষতি নহয়।
- কম খৰচী: গবেষকসকলৰ মতে, AD-BNCT এ প্ৰটন থেৰাপীৰ তুলনাত চিকিৎসাৰ খৰচ যথেষ্ট হ্ৰাস কৰিব পাৰে, যি দেশৰ জনসাধাৰণৰ বাবে এক ডাঙৰ সকাহ।
ভৱিষ্যতৰ পৰিকল্পনা আৰু সহযোগিতা
CUPAC-NE-এ কেন্সাৰ চিকিৎসা আৰু আন বৈজ্ঞানিক ক্ষেত্ৰত গৱেষণাৰ বাবে ৫ মেগাভল্ট Van de Graaff পদ্ধতিৰে সজ্জিত এক অত্যাধুনিক ত্বৰক সুবিধাও স্থাপন কৰি আছে। এই প্ৰকল্পটো ভাৰতৰ Mega Science Vision 2035 ৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ।
আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অংশীদাৰসকলেও ইয়াত আগ্ৰহ দেখুৱাইছে, যাৰ ভিতৰত ৰাছিয়াৰ নোভোচিবিৰ্ষ্ক অঞ্চলৰ চৰকাৰো আছে। ইয়াৰ উপৰিও, কটন বিশ্ববিদ্যালয়ে এই চিকিৎসাৰ ক্লিনিকেল প্ৰয়োগ আগবঢ়াই নিয়াৰ বাবে ডঃ বি বৰুৱা কেন্সাৰ প্ৰতিষ্ঠান (Dr B Barooah Cancer Institute) ৰ সৈতে এক বুজাবুজিৰ চুক্তি (MoU) স্বাক্ষৰ কৰিছে।
এই থলুৱা BSA-ৰ সফল বিকাশৰ জৰিয়তে কটন বিশ্ববিদ্যালয়ে ভাৰতৰ উন্নত চিকিৎসা সেৱাৰ ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী ভেঁটি স্থাপন কৰিলে, যাৰ ফলত অতি সোনকালে দেশৰ সাধাৰণ মানুহে বিশ্বমানৰ কেন্সাৰ চিকিৎসা কম খৰচতে লাভ কৰিব পাৰিব।
ভাৰতত কেন্সাৰ চিকিৎসাৰ নতুন প্ৰযুক্তি আৰু অগ্ৰগতি
কটন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ AD-BNCT ৰ উপৰিও, ভাৰতে "মেক ইন ইণ্ডিয়া" আৰু দেশীয় গৱেষণাৰ জৰিয়তে কেন্সাৰ চিকিৎসাৰ বহুকেইটা অত্যাধুনিক ক্ষেত্ৰত আগবাঢ়িছে:
১. থলুৱাভাৱে বিকশিত কাৰ্ট-টি (CAR T-cell) থেৰাপী:
- প্ৰযুক্তি কি: কাৰ্ট-টি হৈছে এক প্ৰকাৰৰ ইমিউনোথেৰাপী (Immunotherapy)। এই পদ্ধতিত ৰোগীৰ নিজৰ শৰীৰৰ পৰা টি-কোষ (T-cells) সংগ্ৰহ কৰা হয়, যিবোৰক জেনেটিকভাৱে সলনি কৰি (engineering) শক্তিশালী কৰা হয় যাতে সিহঁতে কেন্সাৰ কোষবোৰক অধিক ফলপ্ৰসূদভাৱে চিনাক্ত কৰি ধ্বংস কৰিব পাৰে।
- ভাৰতৰ অগ্ৰগতি: মুম্বাইৰ আইআইটি বম্বে (IIT Bombay) আৰু টাটা মেমৰিয়েল চেণ্টাৰে (Tata Memorial Centre - TMC) সহযোগিতাত ভাৰতৰ প্ৰথম থলুৱা কাৰ্ট-টি থেৰাপী, NexCAR19 নামৰ ট্ৰিটমেণ্টটো বিকশিত কৰিছে।
- গুৰুত্ব: এই ট্ৰিটমেণ্টে বিশেষকৈ লিম্ফোমা (lymphoma) আৰু লিউকেমিয়া (leukemia)-ৰ দৰে ৰোগৰ ক্ষেত্ৰত আশাৰ সঞ্চাৰ কৰিছে। ইয়াৰ পূৰ্বে এই চিকিৎসাৰ বাবে বিদেশত কেইবা কোটি টকা খৰচ হৈছিল, কিন্তু এই থলুৱা সংস্কৰণটো তুলনামূলকভাৱে অত্যন্ত কম খৰচী।
২. উচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন থলুৱা ৰেডিয়েশ্যন মেচিন:
- ভাৰতৰ অগ্ৰগতি: ভাৰতীয় আণৱিক গৱেষণা কেন্দ্ৰ (BARC) এ কেন্সাৰ চিকিৎসাৰ বাবে অত্যাধুনিক আৰু কম খৰচী ৰেডিয়েশ্যন চিকিৎসাৰ মেচিন বিকশিত কৰিছে:
- ভাবাট্ৰন (Bhabhatron): এইটো কোবাল্ট-৬০ (Cobalt-60) থেৰাপী মেচিন, যি সাধাৰণ ৰেডিয়েশ্যনৰ বাবে সমগ্ৰ ভাৰত আৰু বহুতো উন্নয়নশীল দেশলৈ যোগান ধৰা হৈছে।
- Linacs (লিনাক্স): BARC এ উন্নত লিনিয়াৰ এক্সেলৰেটৰ (Linear Accelerators) প্ৰযুক্তিৰ বিকাশৰ ওপৰতো কাম কৰি আছে, যিয়ে অতি নিখুঁতভাৱে টিউমাৰলৈ ৰেডিয়েশ্যন প্ৰেৰণ কৰে (যেনে IMRT আৰু VMAT)।
৩. ব্যক্তিগতকৃত ঔষধ আৰু জেনেটিক্স (Personalized Medicine & Genomics):
- প্ৰযুক্তি কি: কেন্সাৰ চিকিৎসাৰ বাবে এতিয়া ৰোগীৰ টিউমাৰৰ জেনেটিক মেকআপ অধ্যয়ন কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত প্ৰতিজন ৰোগীৰ বাবে আটাইতকৈ ফলপ্ৰসূ কেমোথেৰাপী বা লক্ষ্যভেদী ঔষধ (targeted therapy) নিৰ্বাচিত কৰিব পৰা যায়।
- ভাৰতৰ অগ্ৰগতি: বিভিন্ন ৰাষ্ট্ৰীয় কেন্সাৰ কেন্দ্ৰ আৰু বায়োটেকন'লজি কোম্পানীয়ে ভাৰতৰ জনসংখ্যাৰ বাবে কেন্সাৰৰ জেনেটিক প্ৰফাইল নিৰ্ধাৰণ কৰাত মনোযোগ দিছে, যাৰ ফলত চিকিৎসা অধিক ব্যক্তিগতকৃত (personalized) আৰু ফলপ্ৰসূ হৈ উঠিছে।
এই অগ্ৰগতিসমূহ কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ?
- খৰচ হ্ৰাস: AD-BNCT আৰু থলুৱা কাৰ্ট-টি-ৰ দৰে প্ৰযুক্তিৰ বিকাশৰ ফলত, যিবোৰ বিদেশত অতি ব্যয়বহুল আছিল, এতিয়া সাধাৰণ ভাৰতীয় ৰোগীৰ বাবে কম খৰচত উন্নত চিকিৎসা লাভ কৰা সম্ভৱ হৈ পৰিছে।
- সৰ্বোত্তম স্বাস্থ্যসেৱা: এই উদ্যোগসমূহে ভাৰতক কেৱল চিকিৎসাৰ গন্তব্যস্থান হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ লগতে স্বাস্থ্যসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত আত্মনিৰ্ভৰশীল (self-reliant) কৰি তুলিছে।
- গৱেষণাৰ মানদণ্ড: আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মানদণ্ডৰ গৱেষণা প্ৰকাশ আৰু সফল ক্লিনিকেল ট্ৰায়েলৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ বিজ্ঞান আৰু গৱেষণাৰ মানদণ্ড বিশ্বত প্ৰতিষ্ঠা হৈছে।
কাৰ্ট-টি (CAR T-cell) থেৰাপী: ভাৰতৰ ইমিউনোথেৰাপীৰ ক্ৰান্তি
CAR T-cell থেৰাপী হৈছে কেন্সাৰ চিকিৎসাৰ এক অত্যাধুনিক পদ্ধতি। এই পদ্ধতিটোৱে ঔষধ আৰু ৰেডিয়েশ্যনৰ দৰে পৰম্পৰাগত চিকিৎসাত বিফল হোৱা জটিল আৰু আগ্ৰাসী ৰক্ত কেন্সাৰ (Blood Cancer) যেনে লিউকেমিয়া (Leukemia) আৰু লিম্ফোমা (Lymphoma) ৰোগীৰ বাবে আশাৰ নতুন ৰেঙণি কঢ়িয়াই আনিছে।
১. কাৰ্ট-টি কি আৰু ই কেনেকৈ কাম কৰে?
কাৰ্ট-টি থেৰাপী আচলতে এক প্ৰকাৰৰ ইমিউনোথেৰাপী (Immunotherapy) বা কোষ-ভিত্তিক চিকিৎসা (Cell-based Therapy)। এই পদ্ধতিত ৰোগীৰ নিজৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতাক (Immune System) শক্তিশালী কৰি কেন্সাৰ কোষবোৰক ধ্বংস কৰিবলৈ সক্ষম কৰি তোলা হয়।
কাম কৰাৰ পদ্ধতি (The Process)
এই চিকিৎসাটো কেইবাটাও জটিল স্তৰত সম্পন্ন হয়:
- সংগ্ৰহ (Collection): প্ৰথমে, এফেৰেছিছ (Apheresis) নামৰ এক প্ৰক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা ৰোগীৰ তেজৰ পৰা টি-কোষ (T-cells), অৰ্থাৎ শৰীৰৰ সৈনিক কোষসমূহ সংগ্ৰহ কৰা হয়।
- জেনেটিক ইঞ্জিনিয়াৰিং (Genetic Engineering): সংগ্ৰহ কৰা টি-কোষবোৰক বিশেষ লেবৰেটৰীলৈ প্ৰেৰণ কৰা হয়। ইয়াত সেইবোৰক জেনেটিকভাৱে সলনি (modify) কৰা হয় যাতে সিহঁতে এক বিশেষ প্ৰকাৰৰ ৰিচেপ্টৰ সৃষ্টি কৰে, যাক কাইমেৰিক এন্টিজেন ৰিচেপ্টৰ (Chimeric Antigen Receptor - CAR) বোলা হয়।এই CAR এ কেন্সাৰ কোষৰ ওপৰত থকা নিৰ্দিষ্ট প্ৰটিন বা এণ্টিজেনবোৰ (যেনে B-cell কেন্সাৰত CD19) চিনাক্ত কৰিবলৈ সক্ষম হয়।
- কোষ বৃদ্ধি (Cell Multiplication): এতিয়া এই CAR T-কোষবোৰক (CAR T-cells) লেবৰেটৰীত বৃহৎ সংখ্যক উৎপাদন কৰা হয়। এই সময়ছোৱাত ইয়াৰ সংখ্যা কোটি কোটিলৈ বৃদ্ধি কৰা হয়।
- পুনঃ-প্ৰদান (Infusion): প্ৰস্তুত কৰা এই শক্তিশালী CAR T-কোষবোৰ পুনৰ ইনট্ৰাভেনাচ থেৰাপী (Intravenous Therapy) যোগে ৰোগীৰ দেহত সুমুৱাই দিয়া হয়। শৰীৰৰ ভিতৰত সোমোৱাৰ পিছত, এই CAR T-কোষবোৰে কেন্সাৰ কোষবোৰক চিনাক্ত কৰে আৰু সিহঁতৰ ওপৰত আক্ৰমণ কৰি ধ্বংস কৰে, যি "Death of Cancer Cell" হিচাপে পৰিণত হয়।
২. ভাৰতত থলুৱা কাৰ্ট-টিৰ সফলতা: NexCAR19
বিশ্বত কাৰ্ট-টি থেৰাপী বহু বছৰ আগতে আৰম্ভ হ'লেও ইয়াৰ খৰচ প্ৰায় ৩-৪ কোটি টকা আছিল, যি ভাৰতীয়ৰ বাবে সহজলভ্য নাছিল। কিন্তু ভাৰতে এই ক্ষেত্ৰত এক বৃহৎ পদক্ষেপ লৈছে:
- প্ৰযুক্তিৰ বিকাশ: মুম্বাইৰ টাটা মেমৰিয়েল চেণ্টাৰ (TMC) আৰু আইআইটি বম্বে (IIT Bombay) ৰ গৱেষকসকলে যুটীয়াভাৱে ভাৰতৰ প্ৰথম থলুৱা CAR T-cell চিকিৎসা পদ্ধতি, NexCAR19 নাম দি, বিকশিত কৰিছে।
- অনুমোদন আৰু মুকলি: শেহতীয়াকৈ ভাৰতৰ ঔষধ নিয়ন্ত্ৰক (Drugs Controller General of India - DCGI) এ ইয়াক বাণিজ্যিকভাবে ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবে অনুমোদন জনাইছে।
- খৰচৰ হ্ৰাস: এই থলুৱা বিকাশৰ ফলত চিকিৎসাৰ খৰচ প্ৰায় ৯০% পৰ্যন্ত হ্ৰাস পোৱাৰ আশা কৰা হৈছে। ইয়াৰ দ্বাৰা ভাৰতীয় ৰোগীসকলে বিশ্বমানৰ চিকিৎসা অতি কম খৰচত লাভ কৰিব পাৰিব।
৩. কাৰ্ট-টি থেৰাপীৰ মুখ্য সুবিধা
- চূড়ান্ত চিকিৎসা (Last Resort): যিসকল ৰোগীয়ে কেমোথেৰাপী বা অন্যান্য উন্নত চিকিৎসাত সঁহাৰি নিদিয়ে, তেওঁলোকৰ বাবে কাৰ্ট-টি এক জীৱনদায়ক বিকল্প।
- নিৰ্দিষ্ট লক্ষ্যভেদী (Highly Specific): ই কেৱল কেন্সাৰ কোষবোৰকহে আক্ৰমণ কৰে, যাৰ ফলত সুস্থ কোষবোৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱাৰ সম্ভাৱনা কম থাকে।
- সুবিধা: এই চিকিৎসা সাধাৰণতে এককালীন চিকিৎসা (One-time Treatment) হিচাপে দিয়া হয়।
- দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰতিৰক্ষা: এই কোষবোৰ ৰোগীৰ শৰীৰত বহু দিনলৈ থাকে আৰু পুনৰ কেন্সাৰ হোৱাৰ সম্ভাৱনা হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰে।
৪. প্ৰত্যাহ্বানসমূহ
- প্ৰতিক্ৰিয়া (Side Effects): কিছুমান ৰোগীয়ে Cytokine Release Syndrome (CRS) নামৰ এক গুৰুতৰ পাৰ্শ্বক্ৰিয়াৰ সন্মুখীন হ'ব পাৰে, যাৰ বাবে বিশেষ ICU সেৱাৰ প্ৰয়োজন হয়।
- জটিল উৎপাদন: এই চিকিৎসা ব্যক্তিগতকৃত আৰু প্ৰতিজন ৰোগীৰ বাবে পৃথকভাৱে লেবত প্ৰস্তুত কৰিব লাগে, যি এক জটিল আৰু সময় সাপেক্ষ প্ৰক্ৰিয়া।
মুঠৰ ওপৰত, কাৰ্ট-টি থেৰাপীয়ে ভাৰতত কেন্সাৰ চিকিৎসাৰ ভৱিষ্যত সলনি কৰি দিছে, বিশেষকৈ ৰক্ত কেন্সাৰৰ ক্ষেত্ৰত। থলুৱাভাৱে NexCAR19 বিকশিত হোৱাৰ ফলত এই ব্যয়বহুল চিকিৎসা এতিয়া দেশৰ হাজাৰ হাজাৰ ৰোগীৰ বাবে সুলভ হৈ পৰিব।
ভাৰতৰ স্বাস্থ্যসেৱাত অন্যান্য উল্লেখযোগ্য 'মেক ইন ইণ্ডিয়া' পদক্ষেপসমূহ
AD-BNCT আৰু CAR T-cell থেৰাপীৰ উপৰিও, ভাৰতে নিজা প্ৰচেষ্টাত বিকশিত কৰা বা উৎপাদিত কৰা বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ চিকিৎসা সঁজুলি আৰু প্ৰযুক্তি আছে, যাৰ উদ্দেশ্য হৈছে স্বাস্থ্যসেৱা সুলভ আৰু সহজলভ্য কৰা।
১. ভেণ্টিলেটৰ আৰু চিকিৎসা সঁজুলিৰ উৎপাদন
কোভিড-১৯ মহামাৰীৰ সময়ত, ভাৰতে বিদেশী আমদানিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰিবলৈ দ্ৰুতগতিত চিকিৎসা সঁজুলিৰ দেশীয় উৎপাদন বৃদ্ধি কৰিছিল।
ভেণ্টিলেটৰ (Ventilators): পূৰ্বে ভেণ্টিলেটৰৰ বাবে বিদেশৰ ওপৰত বহু পৰিমাণে নিৰ্ভৰ কৰিব লগা হৈছিল। কিন্তু মহামাৰীৰ সময়ত, DRDO (Defence Research and Development Organisation) আৰু ব্যক্তিগত খণ্ডৰ কোম্পানীবোৰে থলুৱা ডিজাইনৰ ওপৰত আধাৰিত কৰি কম খৰচৰ আৰু উচ্চ গুণগত মানৰ ভেণ্টিলেটৰ উৎপাদন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ ফলত দেশৰ স্বাস্থ্য আন্তঃগাঁথনি যথেষ্ট শক্তিশালী হৈ উঠিল।
- পি পি ই কিট আৰু এন-৯৫ মাস্ক (PPE Kits & N-95 Masks): মহামাৰীৰ আৰম্ভণিতে পি পি ই কিটৰ ক্ষেত্ৰত বিশ্বৰ বৃহত্তম আমদানিকৰ্তাৰ পৰা ভাৰত বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম নিৰ্মাতালৈ পৰিণত হৈছিল।
২. কেন্সাৰ চিনাক্তকৰণৰ থলুৱা সঁজুলি
স্বদেশী ব্ৰেষ্ট কেন্সাৰ স্কেনাৰ (Indigenous Breast Cancer Scanner): চেন্নাইৰ Tata Memorial Centre (TMC) এ ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অফ চাইন্স (IISc), বাংগালুৰুৰ সৈতে মিলি ব্ৰেষ্ট কেন্সাৰ চিনাক্তকৰণৰ বাবে এক কম খৰচী, কম বিকিৰণ (low-radiation) যুক্ত সঁজুলি বিকশিত কৰিছে। এই সঁজুলি বিশেষকৈ গ্ৰাম্য আৰু দুৰ্গম অঞ্চলৰ মহিলাৰ বাবে উপযোগী, য'ত মেমোগ্ৰাফী সঁজুলি সহজলভ্য নহয়।
৩. থলুৱা ছিৰাম আৰু ভেকচিন উৎপাদন
- ভেকচিনৰ বিশ্ব কেন্দ্ৰ (Global Hub for Vaccines): ভাৰত হৈছে বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ ভেকচিন নিৰ্মাতা। এই ক্ষেত্ৰত 'মেক ইন ইণ্ডিয়া'ৰ প্ৰভাৱ অত্যন্ত বেছি।
- কোভিড ভেকচিন: Covaxin (ভাৰত বায়’টেক) আৰু Covishield (ছিৰাম ইনষ্টিটিউট অফ ইণ্ডিয়া) ৰ দৰে ভেকচিনৰ দ্ৰুত উৎপাদন আৰু বিতৰণে দেখুৱাই দিলে যে ভাৰতে বিশ্বমানৰ জৈৱ-প্ৰযুক্তিগত সমাধান (biotech solutions) সৃষ্টি কৰিবলৈ সক্ষম।
- অন্যান্য ভেকচিন: পোলিঅ', হাম, আৰু ৰুবেলাৰ দৰে ৰোগৰ ভেকচিনো বৃহৎ পৰিসৰত ভাৰতত উৎপাদন কৰা হয়, যিবোৰ দেশৰ লগতে বিশ্বৰ আন বহু উন্নয়নশীল দেশলৈ ৰপ্তানি কৰা হয়।
৪. সুলভ ষ্টেণ্ট আৰু ইমপ্লাণ্ট (Affordable Stents and Implants)
- থলুৱা কাৰ্ডিয়াক ষ্টেণ্ট (Indigenous Cardiac Stents): হৃদৰোগত ব্যৱহৃত ষ্টেণ্টবোৰ পূৰ্বে বহু পৰিমাণে বিদেশৰ পৰা আমদানি কৰা হৈছিল। দেশীয় নিৰ্মাণকৰ্তা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে এতিয়া তুলনামূলকভাৱে কম খৰচত উন্নত মানদণ্ডৰ ঔষধেৰে লেপিত ষ্টেণ্ট (Drug-Eluting Stents) বিকশিত কৰিছে। এইটো 'মেক ইন ইণ্ডিয়া'ৰ অধীনত চিকিৎসা সঁজুলিৰ মূল্য নিয়ন্ত্ৰণ আৰু সুলভ কৰাৰ এক ডাঙৰ পদক্ষেপ।
এই পদক্ষেপবোৰে কেৱল ৰোগীৰ চিকিৎসাৰ খৰচ কমোৱাই নহয়, লগতে স্বাস্থ্য সেৱাৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতৰ ৰণনৈতিক স্বাধীনতা (strategic independence) আৰু নিৰ্ভৰশীলতা (self-reliance) নিশ্চিত কৰিছে।
ভেকচিন উৎপাদন: ভাৰত 'বিশ্বৰ ঔষধালয়' (Pharmacy of the World) কিয়?
ভাৰতে বহু দশক ধৰি বিশ্বৰ স্বাস্থ্যৰ ক্ষেত্ৰত এক কেন্দ্ৰীয় ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। ভাৰতীয় কোম্পানীবোৰৰ উৎপাদন ক্ষমতা, কম খৰচত ভেকচিন বিকশিত কৰাৰ দক্ষতা আৰু গুণগত মান বজাই ৰখাৰ বাবে ভাৰতক বিশ্বজুৰি "বিশ্বৰ ঔষধালয়" (Pharmacy of the World) বুলি জনা যায়।
১. বৃহৎ উৎপাদন ক্ষমতা আৰু বিশ্ব আধিপত্য
- বিশ্বৰ এক তৃতীয়াংশ ভেকচিন: বিশ্বত উৎপাদন হোৱা ভেকচিনৰ প্ৰায় ৬৫% ভাৰতত উৎপাদিত হয়। বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা (WHO)-ৰ দ্বাৰা যোগান ধৰা ভেকচিনৰ এটা বৃহৎ অংশ ভাৰতীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ দ্বাৰা যোগান ধৰা হয়।
- ছিৰাম ইনষ্টিটিউট অফ ইণ্ডিয়া (SII): পুনেত অৱস্থিত এই প্ৰতিষ্ঠানটো উৎপাদনৰ পৰিমাণৰ ভিত্তিত বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ ভেকচিন নিৰ্মাতা। তেওঁলোকে সস্তা আৰু সহজে উপলব্ধ ভেকচিন প্ৰস্তুত কৰে, যিবোৰ শিশুৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় বহুতো ভেকচিনৰ ভিতৰত অন্যতম।
- কম খৰচৰ সুবিধা: ভাৰতীয় ভেকচিন নিৰ্মাতাসকলে বিশ্বৰ বজাৰত তুলনামূলকভাৱে অত্যন্ত কম খৰচত ভেকচিন যোগান ধৰিবলৈ সক্ষম, যাৰ ফলত বিশেষকৈ গ্লোবেল চাউথ (Global South)-ৰ উন্নয়নশীল দেশসমূহে কম খৰচত জীৱন ৰক্ষক ভেকচিন লাভ কৰিব পাৰে।
২. কোভিড-১৯ মহামাৰীৰ সময়ত ভূমিকা
কোভিড-১৯ মহামাৰীৰ সময়ত ভাৰতৰ 'মেক ইন ইণ্ডিয়া' ভেকচিন ক্ষমতা বিশ্বৰ বাবে এক শক্তিশালী ভেঁটি হৈ পৰিছিল:
- স্বদেশী ভেকচিন: ভাৰত বায়’টেকৰ দ্বাৰা বিকশিত Covaxin আছিল দেশৰ প্ৰথমটো সম্পূৰ্ণৰূপে থলুৱা কোভিড-১৯ ভেকচিন, যিয়ে ভাৰতৰ জৈৱ-প্ৰযুক্তি সামৰ্থ্যৰ প্ৰমাণ দিছিল।
- বিশ্বৰ বাবে উৎপাদন: ছিৰাম ইনষ্টিটিউটে Oxford-AstraZeneca ৰ Covishield ভেকচিনটো বৃহৎ পৰিসৰত উৎপাদন কৰিছিল আৰু "ভেকচিন মৈত্ৰী" (Vaccine Maitri) কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে ভাৰতে বিভিন্ন দেশলৈ ভেকচিন ৰপ্তানি কৰি মানৱীয় সহায় আগবঢ়াইছিল।
৩. দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰভাৱ আৰু আন ভেকচিন
ভাৰতত কেৱল কোভিড-১৯ ভেকচিনৰ ওপৰত কাম কৰা হোৱা নাই:
ৰুবেলা আৰু হামৰ ভেকচিন: UNICEF আৰু GAVI ৰ দৰে সংস্থাসমূহে বিশ্বব্যাপী টীকাকৰণ কাৰ্যসূচীৰ বাবে ভাৰতীয় উৎপাদকসকলৰ ওপৰত বহু পৰিমাণে নিৰ্ভৰ কৰে।
পোলিঅ'ৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ: ভাৰতৰ বিশাল পোলিঅ' ভেকচিন উৎপাদনে দেশক পোলিঅ'মুক্ত কৰাত সহায় কৰাৰ লগতে বিশ্বৰ আন বহু ৰাষ্ট্ৰকো সহায় কৰিছে।
নতুন প্ৰযুক্তি: ভাৰতৰ বহুতো কোম্পানীয়ে এতিয়া mRNA ভেকচিন আৰু অন্যান্য উন্নত ভেকচিন প্লেটফৰ্মৰ বিকাশৰ ওপৰত মনোনিৱেশ কৰিছে, যিয়ে ভৱিষ্যতৰ মহামাৰীৰ বাবে প্ৰস্তুতি বৃদ্ধি কৰিব।
ভেকচিন উৎপাদনৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতৰ এই শক্তিশালী স্থিতিয়ে কেৱল দেশৰ জনসাধাৰণকেই নহয়, বৰঞ্চ বিশ্বৰ দৰিদ্ৰ আৰু উন্নয়নশীল দেশসমূহৰ কোটি কোটি লোকৰ জীৱন ৰক্ষাত সহায় কৰিছে।
কীৱৰ্ডছ:CottonUniversityADBNCT,MakeInIndiaCancerTherapy,IndigenousCancerTreatmentAssam
Post a Comment